آلیاژ طلا چیست

ترکیب طلا با فلزات دیگر، ماده‌ای جدید به نام آلیاژ طلا ایجاد می‌کند؛ ترکیبی که هم ظاهر زیبای طلا را دارد و هم در برابر فشار، خراش و تغییر شکل مقاوم‌تر است.

در واقع، آلیاژ طلا راه‌حلی میان زیبایی و کاربرد است. طلافروشان، جواهرسازان و حتی تولیدکنندگان قطعات صنعتی از این ترکیب برای افزایش کیفیت و تنوع رنگ طلا استفاده می‌کنند. باتوجه به نوع فلز افزوده‌شده، رنگ و خواص فیزیکی طلا تغییر می‌کند؛ تنوع این رنگ ها زرد براق، سفید، صورتی یا حتی بنفش است.

اگر بخواهیم طلا را از حالت نرم و شکننده به فلزی مقاوم و بادوام تبدیل کنیم، هیچ راهی بهتر از ساخت آلیاژ نیست. در ادامه، با دلایل تولید آلیاژ، انواع آن، تأثیر فلزات مختلف بر عیار و ترکیب طلا و همچنین فلزاتی که نباید در آلیاژ استفاده شوند آشنا می‌شویم.

چرا آلیاژ طلا تولید می‌شود؟

هدف اصلی از تولید آلیاژ طلا افزایش مقاومت فیزیکی و دوام فلز است. طلا در حالت خالص (۲۴ عیار) به‌قدری نرم است که حتی با فشار انگشت تغییر شکل می‌دهد. اگر زیورآلات از طلای خالص ساخته شوند، در مدت کوتاهی خراشیده یا خم می‌شوند. ترکیب طلا با فلزات دیگر مانند نقره یا مس، ساختاری محکم‌تر و مقاوم‌تر ایجاد می‌کند.

اما استحکام تنها دلیل آلیاژسازی نیست. تولید آلیاژ باعث می‌شود رنگ طلا نیز قابل تغییر باشد. مثلاً با افزودن مس، رنگ طلا به سرخی می‌رود و با ترکیب نیکل یا پالادیوم، رنگ سفید حاصل می‌شود. این تنوع رنگ باعث می‌شود زیورآلات با سلیقه‌های گوناگون هماهنگ‌تر باشند.

یکی دیگر از دلایل مهم آلیاژسازی، کاهش هزینه تولید است. ترکیب طلا با فلزات دیگر، مقدار طلای خالص در هر قطعه را کمتر می‌کند و به همین نسبت قیمت نهایی آن کاهش می‌یابد. به همین دلیل، بسیاری از جواهرات موجود در بازار از آلیاژ طلا ساخته می‌شوند تا هم از نظر ظاهری زیبا هم از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه‌تر باشند.

انواع آلیاژهای طلا

آلیاژهای طلا با در نظر گرفتن نوع فلزات ترکیب‌شده و درصد آن‌ها رنگ و ویژگی متفاوتی دارند. در ادامه، چند نوع رایج از آلیاژ طلا را بررسی می‌کنیم.

• آلیاژ طلا زرد

رایج‌ترین نوع آلیاژ است که رنگ آن نزدیک به طلای طبیعی است. این آلیاژ معمولاً از ترکیب طلا با مقدار کمی نقره و مس ساخته می‌شود. وجود نقره باعث درخشندگی بیشتر و مس موجب افزایش سختی می‌شود. آلیاژ زرد برای زیورآلات سنتی و کلاسیک بسیار استفاده می‌شود.

• آلیاژ طلا سفید

در این نوع، طلا با فلزاتی مانند نیکل، پالادیوم یا پلاتین ترکیب می‌شود. نتیجه، فلزی براق با رنگ سفید مایل به نقره‌ای است که در ظاهر به پلاتین شباهت دارد. سطح بسیاری از جواهرات ساخته‌شده با طلا سفید، معمولاً با لایه‌ای از رودیم پوشانده می‌شود تا روشنایی آن افزایش یابد.

• آلیاژ طلا قرمز (رزگلد)

رزگلد ترکیبی از طلا و درصد بالایی از مس است. هرچه میزان مس بیشتر باشد، رنگ طلا به سمت قرمز مایل می‌شود. این نوع آلیاژ در سال‌های اخیر به‌ویژه در ساخت حلقه‌های ازدواج و اکسسوری‌های جدید و مینیمال پرطرفدار شده است. رنگ گرم و رمانتیک رزگلد آن را از سایر آلیاژها متفاوت می‌کند.

• آلیاژ طلا بنفش

این نوع آلیاژ از ترکیب طلا با آلومینیوم به نسبت خاصی ساخته می‌شود. رنگ بنفش حاصل از آن طبیعی و بدون استفاده از رنگ مصنوعی است. با اینکه زیبایی خاصی دارد، اما شکننده‌تر از سایر آلیاژهاست و معمولاً در ساخت قطعات تزئینی کوچک استفاده می‌شود.

• آلیاژ طلا سیاه

طلا سیاه در اثر ترکیب طلا با کبالت یا از طریق اکسیداسیون سطحی ایجاد می‌شود. ظاهر آن مدرن و جسورانه است و برای طراحی جواهرات خاص یا مردانه کاربرد دارد. گاهی برای تقویت رنگ، سطح آن را با مواد خاص شیمیایی تیره‌تر می‌کنند.

• آلیاژ طلا و تیتانیوم

این ترکیب در صنایع پیشرفته و حتی پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد. طلا و تیتانیوم در کنار هم، آلیاژی سبک، مقاوم و ضد حساسیت ایجاد می‌کنند. این نوع آلیاژ در ساخت ساعت، بدلیجات مقاوم و قطعات الکترونیکی دقیق کاربرد دارد.

تأثیر آلیاژ بر عیار طلا

عیار طلا معیاری است برای سنجش درصد خلوص آن؛ به زبان ساده‌تر، نشان می‌دهد در هر ۲۴ قسمت از فلز، چه مقدار طلا و چه مقدار فلز دیگر وجود دارد. طلا با عیار ۲۴ خالص‌ترین نوع آن است، اما به‌دلیل نرمی زیاد، در جواهرسازی کمتر استفاده می‌شود. در مقابل، طلاهای ۱۸ یا ۱۴ عیار که درصدی از فلزات سخت‌تر در ترکیبشان وجود دارد، گزینه‌های مناسب‌تری برای ساخت زیورآلات هستند.

اما این را باید در نظر داشت که کاهش عیار همیشه به معنای بی‌کیفیت‌تر بودن طلا نیست. گاهی هدف از آلیاژسازی، افزایش مقاومت یا ایجاد رنگ خاصی است که فقط در عیار پایین‌تر قابل دستیابی است. به همین خاطر، بسیاری از برندهای جهانی جواهرات از طلاهای آلیاژی استفاده می‌کنند تا تنوع رنگ و دوام بیشتری در محصولاتشان داشته باشند. در جدول زیر می‌توان رابطه‌ی میان عیار طلا و درصد طلای خالص را مشاهده کرد:

فلزات مورد استفاده در آلیاژ طلا

طلا در ترکیب با فلزات مختلف ویژگی‌های تازه‌ای پیدا می‌کند و انتخاب نوع فلز بستگی به هدف تولید دارد؛ گاهی تمرکز بر رنگ است، گاهی بر استحکام یا ضد حساسیت بودن. در ادامه، مهم‌ترین فلزاتی که برای ساخت آلیاژ طلا استفاده می‌شوند معرفی شده‌اند:

• نقره: نقره یکی از پرکاربردترین فلزات در ترکیب با طلاست. اضافه کردن آن باعث روشن‌تر شدن رنگ طلا و افزایش درخشش می‌شود. آلیاژهایی که درصد بالایی نقره دارند، رنگ زرد مایل به سفید دارند و برای ساخت طلاهای سبک و براق استفاده می‌شوند.
• مس: مس رنگ طلا را گرم‌تر و مایل به قرمز می‌کند. وجود مس است که باعث ایجاد آلیاژ معروف «طلا رزگلد» می‌شود. این فلز درکنار تغییر رنگ، سختی و دوام طلا را نیز به شکل محسوسی افزایش می‌دهد و به همین دلیل در اکثر طلاهای ۱۸ عیار وجود دارد.
• نیکل: نیکل فلزی سخت و براق است که در آلیاژهای طلا سفید استفاده می‌شود. این فلز رنگ زرد طلا را به سمت سفید مایل به نقره‌ای تغییر می‌دهد. با این حال، برخی افراد به نیکل حساسیت پوستی دارند، بنابراین در سال‌های اخیر استفاده از آن کاهش یافته و پالادیوم جایگزینش شده است.
• پالادیوم: پالادیوم فلزی گران‌بها از خانواده پلاتین است که هم رنگ سفید ملایمی دارد و هم ضد حساسیت است. ترکیب پالادیوم با طلا باعث ایجاد آلیاژی روشن و مقاوم می‌شود که در ساخت جواهرات جدید و ظریف بسیار محبوب است.
• کبالت:  کبالت برای ایجاد آلیاژهای تیره‌تر مانند طلا سیاه استفاده می‌شود. این فلز مقاومت مکانیکی بالایی دارد و باعث افزایش دوام سطحی آلیاژ می‌شود. ترکیب طلا با کبالت بیشتر در طراحی‌های خاص به کار می‌رود.
• پلاتین:  پلاتین یکی از گران‌ترین فلزات دنیا با مقاومت بالا است. ترکیب طلا با پلاتین منجر به ساخت آلیاژی بسیار مقاوم، سنگین و ضد حساسیت می‌شود. این ترکیب معمولاً برای جواهرات لوکس، ساعت‌های گران‌قیمت و کاربردهای پزشکی استفاده می‌شود.

هر یک از این فلزات، تأثیر متفاوتی بر ظاهر و ویژگی‌های فیزیکی طلا دارند و انتخاب درست آن‌ها می‌تواند زیبایی و دوام محصول نهایی را چند برابر کند.

فلزات غیرقابل استفاده در آلیاژ طلا

در حالی که بسیاری از فلزات می‌توانند ترکیب مناسبی با طلا ایجاد کنند، برخی دیگر به دلایل شیمیایی یا فیزیکی برای این کار مناسب نیستند. استفاده از این فلزات می‌تواند باعث کاهش دوام، تغییر رنگ، یا حتی از بین رفتن خاصیت چسبندگی آلیاژ شود. شناخت این فلزات برای تولیدکنندگان و طلاسازان اهمیت زیادی دارد، زیرا ترکیب نادرست ممکن است باعث آسیب به کل فرآیند ساخت شود.

سرب

سرب یکی از فلزاتی است که هرگز نباید با طلا ترکیب شود. این فلز باعث شکنندگی ساختار طلا می‌شود و در تماس با هوا به سرعت تیره می‌گردد. علاوه بر این، بخارات سرب سمی هستند و استفاده از آن خطرناک است.

روی

اگرچه روی در برخی آلیاژها برای کاهش نقطه ذوب فلز به مقدار جزئی استفاده می‌شود، اما در ترکیب با طلا باعث شکنندگی و کاهش چسبندگی می‌شود. این فلز در دمای بالا بخار می‌شود و کیفیت آلیاژ را کاهش می‌دهد.

قلع

قلع موجب کدر شدن رنگ طلا و از بین رفتن درخشندگی آن می‌شود. همچنین سطح آلیاژ را ناهموار کرده و مانع از صیقل‌پذیری یکنواخت می‌گردد.

آهن

آهن به سرعت در مجاورت رطوبت زنگ می‌زند و با طلا واکنش شیمیایی نامطلوبی دارد. وجود حتی مقدار کمی آهن در ترکیب آلیاژ، می‌تواند باعث تغییر رنگ و آسیب‌پذیری سطحی شود.

منیزیم و آلومینیوم خالص

اگرچه آلومینیوم در ساخت آلیاژهای بنفش با نسبت دقیق کاربرد دارد، اما استفاده نادرست از آن باعث شکنندگی و پوسته‌پوسته شدن سطح طلا می‌شود. منیزیم نیز واکنش‌پذیری بالایی دارد و در ترکیب با طلا پایدار نمی‌ماند.

به همین دلیل، ترکیب طلا باید با دقت و توسط افراد متخصص انجام شود تا هم ساختار آلیاژ حفظ شود و هم زیبایی ظاهری آن از بین نرود.

جمع بندی

آلیاژ طلا ترکیبی از طلا و فلزات دیگر است که برای افزایش دوام، تغییر رنگ و کاهش هزینه تولید به‌کار می‌رود. بسته به نوع فلز افزوده‌شده، طلا می‌تواند رنگ‌های گوناگونی مانند زرد، سفید، قرمز یا حتی سیاه و بنفش به خود بگیرد. این تنوع باعث شده طلا در هر فرهنگی، از جواهرات سنتی گرفته تا مدل‌های جدید و به‌روز، حضور پررنگی داشته باشد.

در بازار امروز، انواع مختلف طلا از جمله طلا هندی، طلا روسی و سبک‌های جدیدتر هرکدام با آلیاژهای خاص خود ساخته می‌شوند. هنگام خرید طلا، آگاهی از نوع آلیاژ به شما کمک می‌کند تا انتخابی درست داشته باشید. اگر به دنبال زیورآلات بادوام‌تر و با قیمت کم و اقتصادی هستید، گزینه‌هایی مانند طلا کم اجرت یا حتی سرمایه‌گذاری روی شمش طلا می‌تواند انتخاب مناسبی باشد.